Wat je over stress wil weten!

85% van de ziektebeelden die we in het Westen kennen worden veroorzaakt door stress. Toch is stress niet perse iets negatiefs. Zijn er in jouw leven situaties geweest waardoor stress jou juist in beweging heeft gekregen? Ongetwijfeld.

Misschien heb je een vriendschap of relatie verbroken die jou niet meer diende? Heb je ergens op een punt gemerkt dat jezelf begrenzen na een periode van opgebouwde stress, ervoor zorgt dat er anders met om wordt gegaan?

Wist je eigenlijk dat het vooral de gedachten over stress is, die bepalen of het een negatieve invloed op ons heeft. Pas op het moment dat jij denkt; ‘Ik krijg hier stress van, ik kom hier niet meer uit, dit is slecht voor mij’, heeft het ook schadelijke gevolgen voor je.

Kijktip om je blik op stress voorgoed te veranderen:
Ik keek deze inspirerende TED talk een aantal jaren geleden en dat heeft mijn hele perceptie op stress voorgoed veranderd. Een aanrader voor de stresskoppies onder ons!

Stress wordt ook gevaarlijk, als we altijd maar het gaspedaal intrappen en niet de ruimte nemen om ook af te remmen. Letterlijk alles heeft af en toe stilstand nodig. De seizoenen in de natuur, de batterij van je telefoon en het leven dat een begin en een eind heeft. Wat gebeurd er precies in je lijf op het moment dat je niet afremt?

Je ontwikkelt chronische stress.

Bij chronische stress wordt de energie en het aanbod van voedingsstoffen anders verdeeld in je lichaam. Organen die essentieel zijn voor de overleving krijgen voorrang. Zo gaat bijvoorbeeld Vitamine C in een stressvolle situatie naar je bijnieren, in plaats van je huid. Ook worden je spijsverteringsorganen minder doorbloed waardoor er minder voedingsstoffen je maag en darmen bereiken, met een opgeblazen gevoel of gasvorming tot gevolg. Je kunt last krijgen van maagzuur, waardoor je voeding minder goed verteerd maar ook bacteriën niet goed worden gedood en je darmflora uit balans raakt. Dit heeft weer een negatieve invloed op je schildklier, met een tragere stofwisseling als gevolg waardoor je aankomt.

Bijnieruitputting: als je lichaam geen rem meer heeft op stress
Ik heb het zelf op de harde manier moeten leren. Ik had het zo ver laten komen dat mijn brein geen onderscheid meer kon maken tussen de ernst van diverse prikkels. De schreeuwerige muziek en blauwe en oranje advertenties in de Appie waren voor mij voldoende voor een paniekaanval. Mijn bijnieren waren uitgeput.

Je bijnieren zijn je persoonlijke stressmanagers. Ze maken hormonen aan, zoals cortisol en DHEA, om je te helpen omgaan met uitdagingen. Maar wat gebeurt er als de stress te lang aanhoudt? Je bijnieren raken overbelast, en dat kan leiden tot bijnieruitputting. Dan wordt stress problematisch!
Dit proces verloopt in drie fasen:

1. Alarmfase: Bij plotselinge stress schiet je lichaam in actie: je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan, en je bent klaar om te vechten of vluchten. Dit is normaal en tijdelijk.
   
2. Weerstandsfase: Als de stress maar blijft duren, blijft je lichaam op volle toeren draaien. Cortisol blijft hoog, terwijl DHEA – het hormoon dat je beschermt tegen stressschade – afneemt. Dit verstoort je hormoonbalans en veroorzaakt klachten zoals vermoeidheid, zwakke spieren, en een verlaagd immuunsysteem. Je bent al grotendeels afhankelijk van cafeïne of suiker voor energie.
   
3. Uitputtingsfase: Uiteindelijk raken je bijnieren op. Ze kunnen niet meer genoeg hormonen aanmaken. Je voelt je constant moe, hebt moeite om op gang te komen en kunt geen prioriteiten meer stellen. Eigenlijk is alles teveel.

Bijnieruitputting is geen officiële ziekte, maar een signaal dat je lichaam de stress niet meer aankan. Het vraagt om actie: betere voeding, voldoende rust, en het aanpakken van de stressbronnen in je leven.

Je lichaam heeft veerkracht, maar het heeft jouw hulp nodig om weer in balans te komen. Soms betekent dit dat je uit een toxische relatie moet stappen om tot rust te komen. Het kan ook zijn dat je een andere baan moet zoeken waar je meer kunt doen wat je leuk vindt. Of dat je afstand moet doen van een verslaving, die je langzaam (of snel) kapot maakt. Of dat je je te lang begeeft in een omgeving waar teveel toxische chemicaliën en vervuilde stoffen zijn. In de lucht, het voedsel dat je consumeert of de cosmetica die je gebruikt.

Langdurige stress kan vervelende hormonale problemen opleveren. Je kunt overgewicht krijgen, slaapproblemen, schildklierproblemen en zo kan ik nog even doorgaan.

Stress en ons immuunsysteem
Wist je dat cortisol en je immuunsysteem elkaar direct beïnvloeden? Een langdurig hoog cortisolniveau, bijvoorbeeld door stress, kan je immuunsysteem onderdrukken. Dit lijkt misschien positief – je wordt minder snel ziek – maar dat is het niet. Het betekent dat je lichaam constant in overlevingsmodus staat, en dat is verre van gezond. Het is juist belangrijk om af en toe een verkoudheid of griep te krijgen. Dat houdt je immuunsysteem scherp en actief, als een spier die je traint door hem te gebruiken. Een goed werkend immuunsysteem is een teken van balans en veerkracht in je lichaam!

De invloed van een gezonde leefstijl en psychische klachten
Voel je je vaak prikkelbaar of heb je een kort lontje? Vergeet je regelmatig iets of voel je je angstig en gespannen? Dit kan te maken hebben met een verstoring in de balans van neurotransmitters, de chemische stofjes in je hersenen die signalen doorgeven. Langdurige stress kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat er minder van de kalmerende neurotransmitter GABA beschikbaar is. Ook stofjes zoals serotonine en dopamine spelen vaak een rol bij klachten zoals angst of somberheid. Langdurig alcoholgebruik of geneesmiddelengebruik zoals slaapmedicatie en kalmeermiddelen kunnen ervoor zorg dat je lijf een verminderde gevoeligheid voor GABA ontwikkeld. Wees op dit vlak kritisch naar jezelf of het verstandig is met deze middelen door te gaan als je burn out bent.

Wat is GABA?
Een neurotransmitter (boodschapper in je lichaam) met een kalmerende en angstremmende werking. Er zijn een aantal symptomen waaraan je kunt merken dat je GABA-tekort komt.
Symptomen zijn:
– Stress en prikkelgevoeligheid
– Impulsief en wispelturig
– Te perfectionistisch zijn
– Snel schrikken
– Moeite met prioriteiten stellen
– Heftige woede uitbarstingen
– Darm en spijsverteringsklachten

Welke voedingsstoffen heb je nodig in tijden van stress en mentale klachten?
– Water
– B-vitaminen (vooral B1, B2, B6, B11 en B12);
– Vitamine C;
– Zink;
– Ijzer;
– Magnesium;
– Eiwitten;
– Omega-3,

Voedingsmiddelen die GABA regulerend werken;
– Salie
– Citroenmelisse
– Groene groenten
– Zaden & verse noten
– Scharreleieren, schapenzuivel
– Bananen


Belangrijke disclaimer: Alleen anders eten is niet genoeg om stress te laten verdwijnen. Voeding is slechts één stukje van de puzzel. Een gezonde balans vraagt ook om voldoende slaap, regelmatige beweging, tijd doorbrengen in de natuur, fijne relaties, aandacht voor zingeving, en het verwerken van eventuele trauma’s. Het draait om het complete plaatje en het stap voor stap aanpakken van wat jouw lichaam en geest nodig hebben.

---

Bronnen:
Emotionele gezondheid, Mohammed Boulahrir, 2023
Alles over je hormonen, Rineke Dijkinga